اینترنت طبقاتی در ایران: شروع رسمی و آنچه باید بدانید! 😊
سلام به همگی! امروز قراره درباره یه موضوع داغ و پربحث صحبت کنیم که این روزها خیلیها رو درگیر خودش کرده: شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران. شاید کلمه «طبقاتی» یه کم عجیب به نظر برسه، ولی در دنیای اینترنت ما، ظاهراً همهچیز ممکنه! پس بیاید با هم ببینیم اینترنت طبقاتی چی هست، چه داستانی پشتش داره و چه آیندهای در انتظار دنیای آنلاین ماست.
اینترنت طبقاتی چیست؟ یک نگاه ساده به یک مفهوم پیچیده 🤔
به زبان خیلی ساده، ایده اصلی پشت اینترنت طبقاتی در ایران اینه که دسترسی افراد مختلف به اینترنت بر اساس معیارهای خاصی مثل شغل، جایگاه حقوقی، یا حتی موقعیت جغرافیایی (مثل حضور در یک منطقه نوآوری خاص) متفاوت باشه. یعنی چی؟ یعنی ممکنه شما به یه سری سایتها و خدمات دسترسی داشته باشید، در حالی که همسایهتون با شغل یا شرایط متفاوت، دسترسی کمتر یا بیشتری داشته باشه. یه جورایی مثل این میمونه که توی یک ساختمون، بعضی واحدها آسانسور اختصاصی داشته باشن و بعضیها مجبور باشن از پلهها برن! البته این فقط یه مثال ساده برای فهم موضوعه و پیچیدگیهای اینترنت طبقاتی خیلی بیشتره.
برخلاف فیلترینگ سنتی که بر اساس «لیست سیاه» کار میکرد (یعنی مشخص میکرد چی ممنوعه)، ظاهراً اینترنت طبقاتی بیشتر روی «لیست سفید» تمرکز داره. یعنی فقط چیزهایی که مجاز اعلام میشن، قابل دسترسی هستن. این روش کنترل، طبیعتاً خیلی سختگیرانهتره و عبور از محدودیتها رو به مراتب دشوارتر میکنه. تصور کنید کل خیابونها بستهان، جز چند تا کوچه که اجازه عبور دارید! یه همچین چیزی…
داستان از کجا شروع شد؟ ریشههای ایده اینترنت طبقاتی
ایده محدود کردن دسترسی به اینترنت بر اساس گروههای کاربری چیز جدیدی نیست و زمزمههاش در ایران به حدود یک دهه قبل برمیگرده. گاهی به بهانه دسترسی خبرنگاران به سایتهای فیلترشده مطرح شد، گاهی به بهانه اینترنت «کودکان» یا «خانواده». اما هیچکدام از این بحثها به شکل و شمایل مصوبه یا اجرای جدی نرسید تا اینکه اخیراً بحث شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران دوباره اوج گرفت.
این بار، تمرکز اصلی روی تخصیص اینترنت با کیفیت بهتر و بدون محدودیت (یا با محدودیت کمتر) به کسبوکارها، مشاغل خاص (مثل فریلنسرها) و مناطق نوآوری بود. این ایده در قالب مصوبات و آییننامههای دولتی مطرح شد که جنجال زیادی به پا کرد. خیلیها این مصوبات رو زمینهساز اجرای رسمی و گستردهتر اینترنت طبقاتی دونستن.
مصوبات و جزئیات: پایههای رسمی اینترنت طبقاتی
یکی از مهمترین اتفاقاتی که به بحث شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران دامن زد، تصویب آییننامهها و مصوباتی در کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال دولت و همچنین مصوبه مرتبط با «منطقه بینالمللی نوآوری ایران» بود. این مصوبات به وزارت ارتباطات اجازه یا وظیفه میداد که برای گروههای خاصی مثل فریلنسرهای تایید شده یا شرکتهای مستقر در مناطق نوآوری، شرایط دسترسی متفاوتی به اینترنت فراهم کنه.
- مصوبه فریلنسرها: این مصوبه که در اواخر سال 1401 مطرح شد، به نوعی اولین چراغ سبز جدی به ایده اینترنت طبقاتی برای گروهی خاص از کاربران بود. قرار بود فریلنسرهایی که احراز هویت میشن و فعالیتشون مورد تایید قرار میگیره، به اینترنت با کیفیت بهتر و دسترسیهای بازتر دسترسی پیدا کنن.
- مصوبه منطقه نوآوری: جدیدترین مصوبه که در تیر ماه 1403 ابلاغ شد، مرتبط با تشکیل «منطقه بینالمللی نوآوری ایران» بود. ماده 37 این مصوبه به وزارت ارتباطات ماموریت میداد تا زیرساختهای ارتباطی و دسترسی به اینترنت در این منطقه را به گونهای فراهم کند که نیازهای شرکتهای فناور مستقر در آن پاسخ داده شود. خیلیها این را به منزله فراهم کردن اینترنت بدون فیلتر یا با فیلترینگ کمتر برای این منطقه تفسیر کردند، که مصداق بارز اینترنت طبقاتی است.
- وعده رفع فیلتر واتساپ و گوگلپلی برای برخی: هرچند این وعده به طور کامل محقق نشد یا حداقل اجرای آن مبهم باقی ماند، اما بحث رفع فیلتر برخی پلتفرمهای پرکاربرد برای مشاغل خاص یا گروههایی که نیاز «کاری» به آنها دارند، نیز در همین راستا مطرح شد و به نگرانیها درباره شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران افزود.
این مصوبات و بحثها نشان میدهند که ایده جداسازی دسترسی به اینترنت بر اساس نوع کاربری و نیاز، از مرحله ایده و پیشنهاد فراتر رفته و وارد فاز اجرایی (حداقل در سطح مصوبه و آییننامه) شده است. این همان چیزی است که بسیاری آن را شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران میدانند.
اینترنت طبقاتی برای کی خوبه، برای کی نه؟
خب، طبیعتاً هر طرحی جنبههای مثبت و منفی داره. بیایید ببینیم اینترنت طبقاتی در ایران چه تاثیری روی گروههای مختلف میذاره:
کسبوکارها و مشاغل خاص (طرفداران احتمالی؟)
ظاهراً هدف اصلی از این طرح، تسهیل کار برای کسبوکارها، شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و فریلنسرهاست. این گروهها برای فعالیتشون نیاز مبرمی به دسترسی آزاد و پرسرعت به اینترنت و پلتفرمهای بینالمللی دارن. با فیلترینگ گسترده، فعالیت برای این مشاغل خیلی سخت شده و عملاً بقای بسیاری از اونها رو به خطر انداخته.
اگر طرح اینترنت طبقاتی واقعاً بتونه دسترسی این گروه رو به ابزارهای مورد نیاز باز کنه، از نظر اونها میتونه یک گام مثبت باشه. مثلاً یه فریلنسر گرافیست که برای کارش به سایتهای خارجی یا پلتفرمهای اشتراکگذاری فایل نیاز داره، یا یک شرکت دانشبنیان که برای تحقیق و توسعه باید به مقالات و دیتابیسهای بینالمللی دسترسی داشته باشه، ممکنه از این طرح استقبال کنه.
اما نکته اینجاست که این دسترسی «ویژه» احتمالاً مشروط به احراز هویتهای پیچیده، دریافت مجوزها و تعهدات خاصی خواهد بود. همچنین، آیا این دسترسی واقعاً بدون محدودیت خواهد بود؟ یا صرفاً یک نسخه «کمی بهتر» از اینترنت فعلی است؟ اینها سوالاتی هستند که هنوز پاسخ شفافی براشون وجود نداره.
کاربران عادی (طرفداران؟ بعید به نظر میرسه! 😞)
اینجا جاییه که نگرانیها اوج میگیره. اگر قرار باشه گروهی دسترسی ویژه داشته باشن، تکلیف بقیه مردم چیست؟ منتقدین اینترنت طبقاتی در ایران معتقدند که این طرح نه تنها مشکلی رو حل نمیکنه، بلکه وضعیت رو برای کاربران عادی بدتر میکنه. چطور؟
وقتی یک سیستم «لیست سفید» اجرا میشه، پیشفرض اینه که همه چیز بستهاست، مگر اینکه خلافش ثابت بشه. این یعنی محدودیتها برای عموم کاربران افزایش پیدا میکنه. دسترسی به اطلاعات، استفاده از پیامرسانها، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای بینالمللی برای آموزش، سرگرمی، ارتباط و کسبوکار (حتی کسبوکارهای کوچک و غیررسمی) دشوارتر از قبل خواهد شد.
خیلی از مردم عادی هم از اینترنت برای کسب درآمد استفاده میکنن؛ فروش آنلاین محصولات خانگی، ارائه خدمات از طریق شبکههای اجتماعی، یا حتی آموزش و مشاوره. اینترنت طبقاتی میتونه فعالیت این افراد رو هم به شدت محدود کنه. در واقع، اینترنت طبقاتی میتونه شکاف دیجیتالی بین اقشار مختلف جامعه رو بیشتر کنه و دسترسی آزاد به اطلاعات و فرصتهای آنلاین رو به یک امتیاز تبدیل کنه، نه یک حق عمومی.
چالشها و نگرانیها: فقط یه اسم جدید یا تغییر اساسی؟
بحث شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران چالشها و نگرانیهای زیادی رو به همراه داره:
- تبعیض در دسترسی: مهمترین نگرانی، ایجاد تبعیض آشکار در دسترسی به اطلاعات و خدمات آنلاین است. اینترنت به عنوان یک زیرساخت حیاتی و ابزار توانمندسازی، باید برای همه شهروندان به صورت برابر و آزاد در دسترس باشه.
- کاهش دسترسی به اطلاعات آزاد: سیستم لیست سفید ذاتاً دسترسی به دنیای وسیع اطلاعات رو محدود میکنه و احتمال سانسور و کنترل رو افزایش میده.
- پیچیدگیهای فنی و اجرایی: پیادهسازی یک سیستم اینترنت طبقاتی در مقیاس وسیع کشور بسیار پیچیده است و میتونه مشکلات فنی زیادی ایجاد کنه. احراز هویت و مدیریت دسترسی میلیونها کاربر بر اساس معیارهای مختلف، کار آسانی نیست.
- تاثیر بر کسبوکارهای کوچک و فریلنسرهای غیررسمی: بسیاری از کسبوکارهای آنلاین کوچک و فریلنسرها در پلتفرمهای بینالمللی فعالیت میکنن و ممکنه نتونن مجوزهای لازم برای دسترسی ویژه رو دریافت کنن. این موضوع میتونه به معیشت اونها آسیب جدی بزنه.
- مشروعیت و قانونی بودن: بسیاری از حقوقدانان معتقدند که محدود کردن دسترسی به اینترنت برای بخشی از جامعه، مبنای قانونی نداره و با اصول اولیه حقوق شهروندی منافات داره.
- افزایش مهاجرت نخبگان: محدودیتهای بیشتر در دسترسی به اینترنت میتونه نخبگان، برنامهنویسان، محققان و فعالان حوزه فناوری رو به مهاجرت ترغیب کنه، چون برای کار و پیشرفت به اینترنت آزاد نیاز دارن.
آینده اینترنت در ایران: به سوی دنیایی چند طبقه؟ 😟
با توجه به مصوبات اخیر و بحث شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران، به نظر میرسه که سیاستگذاران در حال حرکت به سمتی هستند که اینترنت دیگر یک بستر واحد و یکپارچه برای همه نباشد. بلکه به یک شبکه چند لایه تبدیل شود که هر لایه دسترسیها و محدودیتهای خاص خود را دارد.
اگر این روند ادامه پیدا کند، در آینده ممکن است شاهد:
- اینترنت ویژه مشاغل: دسترسی نسبتاً آزادتر برای مشاغل و شرکتهای تایید شده.
- اینترنت عمومی: دسترسی بسیار محدودتر برای عموم مردم، با فیلترینگ شدید و دسترسی محدود به سایتها و خدمات خارجی.
- اینترنت دانشآموزی/دانشجویی: دسترسی محدود به سایتهای آموزشی و پژوهشی خاص.
- اینترنت مناطق آزاد فناوری: دسترسی بازتر در مناطق جغرافیایی خاص مانند پارکهای فناوری.
این وضعیت میتواند به «تجزیه» اینترنت در داخل کشور منجر شود، جایی که هر کس بسته به جایگاه و نیاز خود، «اینترنت» متفاوتی را تجربه میکند. این برخلاف فلسفه اصلی اینترنت به عنوان یک شبکه جهانی و آزاد برای تبادل اطلاعات است.
چطور با این وضعیت کنار بیاییم؟ راهکارها و نگاه رو به جلو ✨
در مواجهه با بحث شروع رسمی اینترنت طبقاتی در ایران، هم کاربران و هم کسبوکارها باید آماده باشند. از نظر کاربران عادی، این وضعیت میتواند به معنای نیاز به ابزارهای بیشتر برای دور زدن محدودیتها و تلاش برای حفظ دسترسی به اطلاعات آزاد باشد. از نظر کسبوکارها، ممکن است مجبور شوند برای دریافت دسترسیهای ویژه اقدام کنند یا به دنبال راهکارهای جایگزین باشند.
اما مهمترین نکته، افزایش آگاهی و مطالبهگری است. کاربران و فعالان فضای مجازی باید درباره پیامدهای اینترنت طبقاتی اطلاعرسانی کنند و خواستار دسترسی برابر و آزاد به اینترنت برای همه شهروندان باشند. اینترنت، دیگر یک ابزار لوکس نیست؛ یک زیرساخت حیاتی برای زندگی مدرن، آموزش، کسبوکار و مشارکت اجتماعی است.
امیدواریم که در آینده، تصمیمگیرندگان با در نظر گرفتن پیامدهای اجتماعی و اقتصادی اینترنت طبقاتی در ایران، در این سیاستها تجدید نظر کنند و به سمت فراهم کردن یک اینترنت پرسرعت، ارزان و آزاد برای همه گام بردارند. چون حق دسترسی آزاد به اطلاعات، حق همه ماست! 😊👍
نظر شما چیه؟ فکر میکنید اینترنت طبقاتی واقعاً شروع شده؟ چه پیامدهایی برای شما و کسبوکارتون داره؟ نظراتتون رو با ما در میون بذارید.
ممنون که تا اینجا همراه ما بودید! منتظر مقالات بعدی ما باشید. 👋